Bijna alles wat je moet weten over lesgeven is een prima boek voor (toekomstige) leerkrachten, directeurs en lerarenopleiders. Ik wou dat het al een halve eeuw geleden was uitgegeven. Gelukkig gaven docenten, stagebegeleiders, medestudenten en collega’s toen heel wat goede raad. Daar vind ik veel van terug in het nieuwe boek van Pedro De Bruyckere, Liese Missine en Jeroen Janssen.

Een greep uit de behandelde onderwerpen: kennisrijke curricula, vakkennis, voorkennis, basisvaardigheden, automatiseren, vraagstelling, evalueren, werkvormen, haalbaar differentiëren, groeperen, hoge verwachtingen, cognitief sterk lerende leerlingen, digitaal leren, ongelijkheid, datageletterdheid, gedragsmanagement, opstelling en inrichting van klassen, …

De onderwerpen komen in overzichtelijke hoofdstukken aan bod. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met twee kaders: Lessen voor de leerkracht en Lessen voor het schoolbeleid met telkens concrete tips om nog beter onderwijs te organiseren.

Lesgeven staat niet toevallig in de titel. Uiteraard is onderwijs meer dan lesgeven. Dat weet iedere lesgever. Maar goed lesgeven is wel van cruciaal belang in het onderwijs. We hebben echter een lange periode achter de rug waarbij politiek, media, opleidingen, navormingen en beleid het lesgeven vaak stiefmoederlijk hebben behandeld. Leerkrachten moesten niet zozeer hun vakkennis inzetten, maar vooral als coaches aandacht hebben voor het ontwerpen van leeromgevingen die het leren faciliteerden. Dit heeft echter niet opgebracht wat men ervan heeft verwacht. Vooral het verwerven van basiskennis en -vaardigheden heeft hieronder geleden.

We lezen op blz. 54: Soms lijkt het alsof je als leraar enkel moet ‘inspelen op de leefwereld’, ‘21^ste-eeuwse vaardigheden centraal moet zetten’ of ‘leerlingen zelfstandig moet laten ontdekken’. Maar wat als je structureel verschil wilt maken voor élke leerling? Recent is het inzicht teruggekomen dat het niet alleen de vraag is hóé je lesgeeft, maar ook wát je aanbiedt. Precies daar komt het idee van een kennisrijk curriculum binnen. Oorspronkelijk is dit concept bekend geworden door pleitbezorger Ed Hirsch in zijn boek Why Knowledge Matters, maar recent kreeg dat idee ook een stevige update in het boek Developing Curriculum for Deep Thinking waarin helder wordt gemaakt dat een kennisrijk curriculum geen stoffige verzameling leerstof is, maar de noodzakelijke brandstof voor diep leren. Want diep denken kan pas als er iets is om over te denken. Kennis komt dus niet na het denken, ze maakt denken mogelijk. Je kunt moeilijk kritisch nadenken over iets zonder de nodige kennis, bijvoorbeeld. Kritisch denken zonder kennis is eerder gewoon lastig doen.

Op blz. 74 lezen we: Wees waakzaam voor onderwijsgoeroes die beweren dat leerlingen zelf tot lezen zullen komen als leerlingen maar voldoende vrijheid en verantwoordelijkheid krijgen. Dit is een verkeerde interpretatie van primaire en secundaire kennis, wat helaas kan leiden tot ingrijpende beleidskeuzes zoals leerlingen die te weinig instructie krijgen voor technisch lezen maar enkel boeken aangeboden krijgen.

Nog een laatste fragmentje (blz. 100): Investeer in de basis: structurele ruimte voor automatisering. Aanleren en automatiseren van basisvaardigheden is geen achterhaalde praktijk, maar is essentieel voor verdere cognitieve ontwikkeling.

Men zal moeite moeten doen om deze ‘evidence informed’ inzichten terug te vinden in vaktijdschriften van tien, twintig of dertig jaar geleden. Onderwijskrant (met hoofdredacteur Raf Feys) was daarin een uitzondering. Deze inzichten waren wel ruim aanwezig op de werkvloer. Door voortschrijdend (wetenschappelijk) inzicht sluiten steeds meer andere (officiële) onderwijsactoren zich daar nu bij aan. Men kan het licht van de zon niet blijven ontkennen.

Veel succes aan alle gedreven leerkrachten, directeurs, schoolbesturen, CLB-medewerkers, opleiders, begeleiders, inspecteurs, academici en zoekende onderwijsmensen. U kan veel van elkaar leren. Het boek Bijna alles wat je moet weten over lesgeven kan m.i. hierbij ook van dienst zijn.