Wees trots op het harde werk van schoolteams en op de sterke vaardigheden die de Vlaamse vijfjarigen nu al toonden, met name hun prima executieve functies en hun groot vermogen om emoties te herkennen. Bouw verder op deze sterktes als fundament voor andere doelen. Zo eindigt het rapport Vroege wiskunde, taal, executieve functies en sociaal-emotionele vaardigheden bij vijfjarigen in Vlaanderen (https://data-onderwijs.vlaanderen.be/documenten/bestanden/IELS-2025-rapport-Vlaanderen.pdf).

De IELS-resultaten voor vroege wiskunde en taal vallen daarentegen minder mee. Dat viel te verwachten. Samen met andere leerkrachten en directeurs heb ik ervaren hoe de vrijheid van onderwijs vanaf de jaren negentig en vooral na de millenniumwissel door overheden aan banden werd gelegd. Er begon een dominant geloof in romantische kind- of leerlinggecentreerde didactische aanpakken te heersen. De focus op een zorgvuldig opgebouwde basis met kennis en vaardigheden verwaterde. Men begon strikt te controleren of basisscholen zich niet te veel bezondigden aan klassikale instructie, feitenkennis, memorisatie en automatisatie. Deze ontscholende wind heeft niet opgebracht wat men ervan heeft verwacht. Vlaamse resultaten bij internationale toetsen gingen systematisch achteruit. Bovendien vergrootten de verschillen tussen leerlingen. Ook de recente IELS-resultaten (IELS = International Early Learning and Child Well-being Study) vertellen ons hetzelfde verhaal.

Op onderwijswerkvloeren trekt men al langer aan de alarmbel, maar ook op de hoogste onderwijsechelons worden nu ernstige initiatieven genomen om de opgelopen leerachterstanden aan te pakken. Er zijn intussen nieuwe minimumdoelen en leerplannen volgens de principes van een kennisrijk curriculum, met de ambitie om eerlijke kansen voor alle leerlingen te bevorderen.

Het internationale IELS-rapport illustreert de vele voordelen van een positieve ontwikkeling bij kleuters op het vlak van vroege wiskunde, taalvaardigheden, executieve functies en sociaal-emotionele vaardigheden. Een sterke start op deze vlakken kan onder meer bijdragen aan een betere mentale en fysieke gezondheid, een groter gevoel van welzijn en tevredenheid, een gunstigere verdere school- en beroepsloopbaan, en een goed ontwikkelde burgerschapszin, lezen we op blz. 7.

Op blz. 171 staan enkele cruciale aanbevelingen: Herdenk de ratio volwassene-kinderen in de Vlaamse kleuterklassen. Vlaamse klassen zijn groter dan elders en leerkrachten staan er vaker alleen voor. … De beschikbaarheid van gepast gediplomeerd schoolpersoneel, ook voor vervangingen, is noodzakelijk. … Verklein de enorme sociale kloof vanuit beleid, de brede samenleving en de school. Hoge verwachtingen en appreciatie en interactie voor elk kind zijn krachtige instrumenten voor gelijke kansen. … Creëer stabiliteit en ademruimte in de Vlaamse kleuterscholen, zowel in het klasklimaat -via voorspelbaarheid, heldere regels en rustmomenten- als in de schoolteams, die tijd vragen om schoolbreed gedragen plannen te laten doorsijpelen. … Blijf in de Vlaamse kleuterklassen geïntegreerd, speels, rijk interactief, vanuit betekenisvolle contexten en met levensechte materialen inzetten op vroege wiskunde en taalvaardigheden.

Juffen, meesters en directeurs weten goed dat geen enkel didactisch recept werkt voor alle leerlingen in alle scholen. Basisscholen hebben pedagogische, vakinhoudelijke en didactische expertise in huis om duidelijke doelen in een korte, ambachtelijke keten fris te houden, zonder vergaderingen lang het warm water te moeten uitvinden, dingen ingewikkelder te maken of zich te verliezen in planlastdocumenten die zouden moeten bewijzen dat er goed wordt gewerkt. Er is een verlangen naar rust en ruimte om zelfstandig te mogen nadenken over schooleigen aanpakken met inhoudsrijke en duidelijke curricula.

Ik ken geen werkkracht in het basisonderwijs die koude kennis, strakke efficiëntie of rauwe ranking nastreeft, maar ik ken wel veel collega’s die eerlijke kansen willen bieden door kinderen o.a. goed te leren lezen, schrijven en rekenen, zodat ze basiswijs kunnen worden, zelfstandig zaken kunnen ontsluiten, nieuwe werelden kunnen ontdekken, kunnen leren en leven.

Het is bemoedigend wanneer enkele solidaire, fris opgeleide mensen (ook zij-instromers uit middenkaders en professionaliseringsinstituten) diepere expertise willen opdoen door met volle goesting en verantwoordelijkheid te komen helpen en werken met de kinderen zelf in basisscholen zonder wachtlijsten of leerlingenstop. Daar is de nood het hoogst. Wees welkom!