Wat moet er gebeuren om onze onderwijskwaliteit te verbeteren? Wat betekent goed onderwijs? Twee vragen waarmee Johan De Wilde zijn recente boek Weg met de ranking inleidt. (https://www.lannoo.com/nl-be/onderwijs-didactiek-opvoeding/weg-met-de-ranking-9789059969926).

Hij legt o.m. uit dat ‘meten’ niet altijd ‘weten’ is, dat interpreteren van PISA-scores niet altijd van een leien dakje loopt en er wordt opgeroepen om samen een gedeelde visie te ontwikkelen op wat we kunnen beschouwen als ‘goed’ onderwijs.

Ik wou dat het boek dertig jaar geleden was verschenen. Voor wie al een eind meedraait in het onderwijs zijn een aantal aangeraakte punten erg herkenbaar. Zo heeft de auteur het o.a. over opgedrongen leerscripts, curricula met vage competenties en lesgevers die met de gebakken peren zitten. Inderdaad. Theorie en praktijk zijn al een heel eind te ver uit elkaar gegroeid. Veel theoretici zijn beginnen zweven in een baan omheen het vele concrete werk van leerkrachten en directeurs.

We lezen op blz. 105: Een professionele lesgever is een artiest die een leersituatie aanvoelt, geen uitvoerder van leerscripts. Blz. 120: Hoe logisch het ook lijkt om leerdoelen in competenties te gieten, er worden vragen bij gesteld. De meeste aandacht gaat uit naar de kritiek dat competenties of de formulering ervan vaak inhoudsloos en betekenisloos zijn geworden. Je kan je gedachten mondeling maar verstaanbaar uitdrukken als je überhaupt gedachten en onderliggende kennis hebt. Blz. 157: In de politieke logica van een minister betekent werken aan langetermijndoelen toewerken naar de volgende verkiezing. Voor de onderwijsactoren die wel op post blijven, houdt de frustratie daar niet op. Ze blijven geconfronteerd met de gevolgen van het slechte beleid en worden zelf verantwoordelijk gesteld voor de problemen in de sector.

Johan De Wilde wijst in zijn boek op het gevaar dat het Vlaamse onderwijs omwille van de dalende scores door sommigen zou kunnen worden herleid tot Nederlands lezen, wiskunde en wetenschappen. We lezen op blz. 42: De meest voor de hand liggende kritiek op het gelijkstellen van een goede ranking met goed onderwijs, is dat we niet alleen naar de scores van leerlingen op het vlak van Nederlands (eigenlijk enkel lezen), wiskunde en wetenschappen moeten kijken, maar ook naar andere leerdoelen of vakken.

Tijdens de vergadering van 8 oktober 2026 van de Commissie voor Onderwijs in het Vlaams Parlement (https://www.vlaamsparlement.be/nl/parlementair-werk/commissies/commissievergaderingen/2070406) zei minister Zuhal Demir het volgende over onze PISA-scores: Laaggeletterdheid hangt samen met minder kansen op werk, een grotere afhankelijkheid van vervangingsinkomens, minder maatschappelijke participatie, ook minder vertrouwen in de democratie en een zwakkere gezondheid. Geletterdheid is dus geen detail, maar een essentiële voorwaarde om later zelfstandig te functioneren. Precies om deze redenen moeten we die resultaten ernstig nemen, niet om hoger te scoren in een internationale ranking. Heel eerlijk, collega’s: de ranking interesseert mij totaal niet.

Wat is goed basisonderwijs? Wat is goed secundair onderwijs? Wat is goed hoger onderwijs? Verschillende werkvloeren, verschillende antwoorden, ook wat de vraag betreft hoe de toegenomen laaggeletterdheid moet worden aangepakt.

De gebakken peren van enkele decennia geleden worden intussen vervangen in het basisonderwijs. Ik heb er gelukkig nog geen werkkracht ontmoet die met de nieuwe minimumdoelen ‘koude kennis’, ‘strakke efficiëntie’ of ‘rauwe ranking’ nastreeft. Ik ken wel veel collega’s die eerlijke kansen willen bieden door kinderen zich creatief te laten ontwikkelen, goed te laten spelen, lezen, schrijven en rekenen, zodat ze basiswijs kunnen worden, zelfstandig zaken kunnen ontsluiten, nieuwe werelden kunnen ontdekken, kunnen leren en leven.

Lerarenopleider Johan De Wilde spoort ons met zijn recente boek Weg met de ranking aan om samen goed na te denken over onderwijs. Veel werkvloermensen van het leerplichtonderwijs hopen dat er daarbij meer dan vroeger wordt geluisterd naar… leerkrachten.