Blauw oog

De match was tien minuten bezig toen de coach werd weggeroepen. Zij moest dringend enkele dossiers ondertekenen, waarbij zij bijna struikelde over een slecht gestapelde levering drankjes. Wat later tijdens de wedstrijd werd een speelster van het veld gehaald om een gekwetste steward naar het ziekenhuis te voeren, maar zij moest eerst nog een handgemeen op de tribune stilleggen. Toen zij op het punt stond met de gewonde te vertrekken, kwam een nieuwe buurtbewoner klagen over geluidsoverlast. Een kwartier later moest een andere speelster, ook tijdens volle wedstrijd, enkele persmensen te woord staan. Zij hadden iets opgevangen over een slachtoffer met een blauw oog en wilden enkele foto’s nemen. Net op dat moment scoorde de tegenpartij.

Kop en schouders

Het verhaal helpt te schetsen hoe het er soms aan toegaat op scholen. Wie denkt dat directies of leerkrachten zich rustig kunnen toeleggen op het primaire proces, namelijk het leren bij elke leerling, is eraan voor de moeite. Toch blijven veel mensen op de onderwijswerkvloer elke dag het beste van zichzelf geven om goed onderwijs aan te bieden. Daar slagen ze meestal in. Het onderwijs staat al jaren met kop en schouders bovenaan het lijstje ‘Vertrouwen in instellingen’. Il faut le faire! (https://www.vlaanderen.be/statistiek-vlaanderen/relatie-overheid-en-burger/vertrouwen-in-instellingen)

Hard zoeken

De taken van leerkrachten en directeurs zijn erg complex. Er komt veel verantwoordelijkheid aan te pas. Er worden verwachtingen gesteld vanuit pers, politiek, lobbygroepen, bestuursorganen, ouders en leerlingen. Elke actor komt met eigen wensen en teleurstellingen. Het is een bijna onmogelijke opdracht geworden om iedereen tevreden te stellen. Het is o.a. daarom soms hard zoeken naar directeurs of leerkrachten.

Groot aanbod

Het is doorgaans minder lastig om adviseurs te vinden. De voorbije decennia is een groot aanbod van coaching en professionalisering gegroeid. Er werden handvatten aangereikt, scholen anders georganiseerd en nieuwe functies gecreëerd. Het lerarenlek dateert van toen. Bij veel door de overheid opgelegde werkwijzen en maatregelen werd extra geld opgepompt, waardoor meer advies- en bureaucratiemachines in gang werden gezet. Om met al die stakeholders te kunnen overleggen of vergaderen werden scholen min of meer verplicht om leraars in te zetten als coördinator, coach en aanvrager van subsidies. Ook allerlei werkgroepen dienden in die periode te worden opgestart.

Vragen

Meer middelen en werkdruk betekenden helaas niet altijd meer onderwijskwaliteit. In het spoor van het sociaal constructivisme gingen een behoorlijk aantal navormingen over gepersonaliseerd en zelfontdekkend leren, ook over leerpleinen en -stijlen, waarbij vakinhoudelijke componenten van de curricula op de achtergrond geraakten. Vooral de verwerving van basisvaardigheden begon hieronder te lijden. Dit werd al voor de millenniumwissel o.a. door directies en leerkrachten aangekaart. Die mensen kregen soms het gevoel de hoorns van de koe te moeten vasthouden, terwijl iemand anders haar melkte, wat om het voorzichtig uit te drukken niet altijd in het voordeel van de leerlingen bleek te zijn. Uiteraard blijven nog altijd veel praktijkmensen kritisch over een aantal opgelegde, tijd en geld rovende processen van de voorbije dertig jaar, alsook over de zwakkere leerresultaten en de aangegroeide planlast.

Commissies en rapporten

Een aantal officiële commissies en instanties trokken aan de alarmbel. In het Rapport van de Commissie Beter Onderwijs (oktober 2021) lezen we op blz. 97: ‘Op dit moment worden er in Vlaanderen heel wat (na)vormingen aangeboden maar niet allemaal van eenzelfde kwaliteit. Leerkrachten zien soms door het bos de bomen niet meer.’ In het Rapport van de Commissie van Wijzen (december 2023) lezen we op blz. 71: ‘De kwaliteit van wat in nascholing wordt aangeboden is vaak ondermaats, te sterk aanbodgedreven, versnipperd en niet aangepast aan de kennis- en competentienoden van leraren en scholen.’ In Bijdrage van het Beleidsdomein Onderwijs en Vorming aan het Regeerakkoord 2024-2029 lezen we op blz. 26: ‘De leerling-leerkrachtratio is internationaal vergeleken laag in Vlaanderen, wat niet overeenkomt met de dagelijkse realiteit van grote klassen die veel leraren ervaren. De verklaring ligt in het meetellen van mensen die aangesteld zijn en betaald worden als leerkracht, maar niet voor de klas staan. Het lerarentekort noopt tot alle hens aan dek en dus een maximale inzet van deze mensen in de klas.’

Toverwoord

Bovenstaande bevindingen maken duidelijk dat het verder opdrijven van de kwantiteit van sommige professionaliseringen geen goed idee is. Bovendien wordt professionalisering best niet gebruikt als toverwoord waarmee het onderwijs maatschappelijke problemen in een handomdraai zou kunnen oplossen. Voor scholen wordt het bij toekomstige professionalisering cruciaal om vooraf te weten hoeveel volk wordt weggetrokken uit, of liever toegeschoven naar de klas, volk mét volle verantwoordelijkheid (voorbereidingen, differentiatie, verbeteringen, registratie, rapportering, remediëring, oudercontacten, vergaderingen, schoolfeesten, werkgroepen en bewakingsopdrachten inbegrepen).

Uitstekend werk

Het weze duidelijk dat er wel degelijk navormers en expertisecentra bestaan die uitstekend werk leveren, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek én ruime praktijkervaring, met aandacht voor vakkennis en effectieve didactiek. Lesgeven wordt er beschouwd als een stiel waarbij men met passie mag zoeken, op schouders van vroegere generaties, hoe men zoveel mogelijk leerlingen hoger kan tillen, met degelijke en voldoende instructie, los van enig dogma of doctrine, en met aandacht voor het installeren van voldoende basiskennis. Waardevolle elementen uit vernieuwingsbewegingen én waardevolle elementen die reeds langer in het onderwijs aanwezig zijn, vormen daarbij een brede basis waarop verder kan worden gebouwd. Men blijft er vooral aandacht hebben voor het reeds vermelde primaire proces: het leren bij elke leerling.

Gejuich

Hoe het afliep in het stadion? Een hoop mensen, waaronder stille stuurlui-lesgevers, waren intussen afgedaald in de catacomben. Ze ruimden gevallen drankjes op. Sommige helpers waagden zich daarna op het veld. Precies op dat moment barstte een gejuich los. De vechtersbaas vergat zijn blauw oog, de nieuwe buurtbewoner juichte mee en de opnieuw toegesnelde pers moest een beetje wachten.