Sociale partners, koepels, medewerkers van het Departement Onderwijs en Vorming en de onderwijsminister buigen zich over voorstellen i.v.m. modern personeels-, human resources-, professionaliserings- en schoolorganisatiebeleid. Deze voorstellen komen niet uit de lucht gevallen. Er wordt al lang over nagedacht en af en toe ook tegen geprotesteerd.

Rapport van de Commissie van Wijzen

Voorstellen komen o.a. uit het Rapport van de Commissie van Wijzen (december 2023) onder voorzitterschap van Dirk Van Damme. Bedoeling van het rapport was een antwoord te bieden op de erosie van de aantrekkelijkheid van en waardering voor het lerarenberoep.

Huzarenstukje

We lezen in het rapport op blz. 8: De Commissie beseft dat sommige voorstellen van de actoren en partners in het onderwijsveld moed vereisen. Van de partners in het onderwijsveld wordt de bereidheid gevraagd om over de eigen schaduw van de enge belangenverdediging te stappen en samen een perspectief op een aantrekkelijk en hedendaags lerarenberoep uit te tekenen. Blz. 14: Een meer efficiënte en doelmatige aanwending van de middelen in het onderwijs moet meer ruimte creëren om de professionele leraar en de autonome school tot bloei te laten komen. Deze citaten kunnen doen vermoeden dat het een huzarenstukje wordt om tot een nieuw lerarenpact te komen.

Nog citaten

Over scholen lezen we op blz. 24: Schoolleiders vinden de hoeveelheid regelgeving vanuit andere overheden dan onderwijs moeilijk behapbaar en geven aan vaak onvoldoende op de hoogte te zijn van nieuwe beleidsinitiatieven en -beslissingen. Als reactie gaan schoolleiders soms overmatig registreren en rapporteren vanuit de idee om zo zeker ‘in orde te zijn’. Dat blijkt bijvoorbeeld het geval te zijn wanneer ze een intern kwaliteitszorgsysteem opzetten en een doorlichting door de onderwijsinspectie voorbereiden.

Op blz. 71: Overheidsinterventies worden wel schadelijk wanneer ze de ontwikkeling van de professionaliteit van leraren en van de bestuurlijke capaciteit van scholen en schoolbesturen bedreigen of schaden. Dat geldt overigens ook voor intermediaire structuren tussen overheid en scholen in. Micromanagement, overdreven sturing en controle en de daaruit vaak resulterende planlast hebben een de-professionaliserend effect. Regelgeving met terugwerkende kracht of te laat in het jaar beslist, zodat scholen nauwelijks de tijd krijgen om de implementatie goed voor te bereiden, zijn vormen van slecht beleid.

Steeds meer verwachtingen en opdrachten

Er wordt inderdaad best opgelet met het overmatig moeten leveren van bewijslast en uitleg aan een naar boven toe gezwollen onderwijshiërarchie die scholen blijft overstelpen met steeds meer verwachtingen en opdrachten. Het is overigens geen goed idee om daarvoor nog meer mensen weg te trekken van de klasvloer.

Belangen- en lobbygroepen en begeleiding die boven en omheen scholen cirkelen hebben vast ook mensen in dienst die misschien nog meer zouden kunnen schitteren door te werken met leerplichtleerlingen zelf. Scholen worden immers al jaren geconfronteerd met een ernstig lerarentekort.

Waarderen en honoreren

Wie veel studeert en spreekt over bijvoorbeeld evidence-informed werken, kan ook de stap zetten om het zelf te doen. Zo kan kennis van wetenschappelijk onderzoek daadwerkelijk worden geïntegreerd in de dagelijkse praktijk. Professionalisering gebeurt niet alleen door zich theoretisch te verdiepen, maar ook door expertise op te doen tussen de leerlingen, door er met volle inzet en verantwoordelijkheid mee te werken, met alles erop en eraan. Het is belangrijk om deze grondige manier van professionaliseren voldoende te waarderen en te honoreren, om meer mensen op de klasvloer te krijgen.

Het summum

Er wordt vaak beweerd dat er weinig carrièremogelijkheden zijn in het onderwijs. Men kan echter verschillende betekenissen geven aan carrière. Omhoog klimmen in een hiërarchie boven de werkvloer kan één van de betekenissen zijn. Een carrière lang lesgeven kan een andere zijn. Als men naar de hoogtepunten van een onderwijsloopbaan vraagt, wordt werken met leerlingen vaak als het summum beschouwd.

Gestage opbouw

Carrièrisme is in staat om een mens en zijn omgeving sneller tegen de vlakte te krijgen dan gestage opbouw van kennis en expertise. Een carrière lang leren werken met fietsen, groenten of patiënten kan veel voldoening geven. Een carrière lang leren werken met leerlingen uiteraard ook.

Wees niet bang voor de roep van het onderwijs. Kom erbij om te helpen met dit oneindige bouwwerk. We hebben jullie passie en frisheid nodig. We hopen alvast op een lichtend lerarenpact dat leerlingen, scholen en hun werkkrachten echt vooruithelpt.