Na de grote vakantie starten in Vlaanderen 20 onderwijsprojecten (pioniersscholen) om in de praktijk te verkennen hoe scholen kunnen evolueren naar kwalitatieve en meer inclusieve leeromgevingen.

Met gedreven inzet voor een inclusieve samenleving hebben al velen hun sporen verdiend. Ook in het onderwijs worden bergen werk verzet om leerlingen extra ondersteuning te bieden. Inclusie buiten de schijnwerpers is meer aanwezig dan men doorgaans in de media laat uitschijnen. Vanaf mijn kindertijd ben ik getuige van inclusief onderwijs en sterk buitengewoon onderwijs. Er is veel maatschappelijk vertrouwen in dit professionalisme over generaties heen.

De voorbije decennia begon denkwerk over inclusief onderwijs zich echter te veel boven de hoofden van praktijkmensen af te spelen. Een vrij radicale variant van het inclusiedenken kwam meer op de voorgrond.

In die periode werd het M-decreet (ingangsdatum 1 september 2015) goedgekeurd. Het medisch-individueel perspectief waarmee toen naar leerlingen werd gekeken, resulteerde in steeds meer leerlingen met een label, wat leidde tot meer individuele aanpassingen en begeleidingen. Daardoor rinkelde de kassa hier en daar, maar niet bij leerkrachten, directeurs of CLB-medewerkers. Onderwijsmensen moesten wel veel van hun tijd besteden aan zorgadministratie en overleg met externen. Er werden zoveel specifieke maatregelen toegekend aan een steeds groter wordende groep leerlingen dat dit niet langer houdbaar was als werkwijze om inclusief onderwijs te realiseren. Lesgevers kampten met een dilemma: ze konden niet tegelijkertijd alle leerlingen met specifieke noden begeleiden én kwaliteitsvol werk blijven leveren voor de andere leerlingen van de klas, met alle gevolgen van dien: meer chaos en burn-outs, een gestaag toenemend lerarentekort en een verdere daling van de onderwijsresultaten.

Om niet verder uit de bocht te vliegen werd o.m. het decreet leersteun (ingangsdatum 1 september 2023) goedgekeurd. De ambitie was dat alle leerlingen zich optimaal zouden kunnen ontwikkelen met een maximale leerwinst. Het decreet wou de onderwijskwaliteit verhogen en gelukkig ook de werkbaarheid voor scholen en leerkrachten waarborgen. Daarom werd een verdere verankering van de kwaliteit van het buitengewoon onderwijs geambieerd. Ondersteuning waar wenselijk, en inclusie waar mogelijk. Inclusief onderwijs is in de praktijk niet altijd het walhalla voor elk kind en alle andere kinderen van de klas.

Het decreet leersteun is nog steeds van kracht, maar het kan nog beter worden gerealiseerd met meer volk op de werkvloer. Het is doorgaans minder lastig om mensen te vinden die anderen willen professionaliseren, maar kandidaten aanwerven om te werken met de leerlingen zelf is moeilijker. Wanneer expertise echter meer buiten dan in de klas te vinden is, klopt er iets niet.

Niemand wil de mensenwereld indelen in gewonen en buitengewonen, maar het zou voor veel leerlingen jammer zijn dat het goed draaiende gespecialiseerde onderwijs zijn eigenheid zou moeten verliezen. Inclusie ja of nee? Water ja of nee? Natuurlijk is het ja. Om echter niet te verdrinken is het belangrijk voor (pioniers)scholen om antwoorden te zoeken op o.a. deze vragen: betekent recht op (inclusief) onderwijs dat iedereen recht heeft op alle mogelijke soorten onderwijs? Kan het recht van de ene leerling botsen met dat van de andere? Moet elk gedrag van iedereen op elk moment worden getolereerd? Is er voldoende werkvolk op de onderwijswerkvloer? Welke zijn voor wie en op welke momenten goede omstandigheden of omgevingen en houden we daar voldoende rekening mee?

Radicale inclusie kan m.i. exclusie veroorzaken: exclusie van leerlingen met bijzondere zorgen en noden die onvoldoende kunnen worden bediend, of exclusie van leerlingen die onvoldoende uitdaging ervaren omdat daarvoor gewoon geen mogelijkheden genoeg zijn wegens een te grote spreidstand in de radicaal inclusieve groep.

100 % of 0 % inclusie? Er is een bruisend spectrum daartussen. We ontmijnen best het welles nietes discours om onze krachten te kunnen inzetten waar de nood het hoogst is: minder in congreszalen maar meer bij leerlingen. Leerkrachten en directies mogen gerust hun stem laten horen, want deze werkvloerexperten – al halen ze daarbij geen 100 % – doen elke dag buitengewoon hun best om hun leerlingen te doen bloeien en groeien.

Veel succes aan alle (pioniers)scholen, maar eerst natuurlijk een rustgevende vakantie gewenst!