De resultaten voor PISA 2025 werden pas bekend gemaakt. De carrousel begint te draaien. Experts en beleidsmensen komen aan het woord op radio of televisie en in kranten of tijdschriften. Volgende voorspelbare vragen worden gesteld aan wie de cijfers mag uitleggen: Wanneer zal de tanker keren? Wat gaat u er aan doen?

Misschien kunnen de geïnterviewden een wedervraag stellen: Waarom hebben we het niet over het opbouwwerk dat voortdurend bezig is?

Goedbedoelde beleidskeuzes van een generatie geleden beïnvloeden m.i. nog steeds de huidige PISA-resultaten, ook in de ons omliggende regio’s of landen. Kennisontwikkeling en handelen zijn rond de millenniumwissel te veel uit elkaar gegroeid. Vakmanschap van leraren heeft daarbij een ondergeschikte positie gekregen.

Leerkrachten en directeurs hebben nog altijd weinig zeggenschap. Er zijn te veel oude kleilagen omheen scholen dichtgeslibd. Maar mede dankzij het internationale PISA-onderzoek van de voorbije decennia waait er toch al geruime tijd een nieuwe wind doorheen de onderwijsvloot.

Zo kwamen vijf jaar geleden in Vlaanderen zeven leerkrachten en zeven academische experts o.l.v. Philip Brinckman met 58 concrete voorstellen naar buiten om het niveau van het onderwijs op te krikken (https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/46808). Veel adviezen werden door overheid en onderwijsverstrekkers ernstig genomen en ook uitgevoerd. Leerpunt (https://leerpunt.be/) werd in 2022 opgericht met als doel de onderwijspraktijk te versterken via wetenschappelijke inzichten. In juli 2025 werden nieuwe minimumdoelen voor het (buitengewoon) basisonderwijs voorgesteld en goedgekeurd in het Vlaams Parlement.

Er werden 30 inspiratiescholen geselecteerd om vanaf september 2026 een voorbeeldrol op te nemen bij het invoeren van de nieuwe doelen. Tegelijkertijd startten 20 onderwijsprojecten (pioniersscholen) om in de praktijk te verkennen hoe scholen kunnen evolueren naar kwalitatieve en meer inclusieve leeromgevingen. Sinds januari 2026 komt onderwijsminister Zuhal Demir wekelijks samen met onderwijskoepels en vakbonden om te overleggen over een nieuw loopbaanpact voor leerkrachten. Het Rapport van de Commissie van Wijzen (december 2023) (https://data-onderwijs.vlaanderen.be/documenten/bestanden/rapport-commissie-van-wijzen.pdf) kan daarbij inspirerend zijn. Net voor de grote vakantie kwamen in het Vlaams Parlement 124 leerkrachten van het leerplichtonderwijs samen om te helpen nadenken hoe planlast kan worden aangepakt. Nog een belangrijke stap: de hervorming van de lerarenopleiding (voorzien voor volgend jaar).

Er ontluikt dus een en ander in onderwijsland, dé uitgelezen plaats waar iemand of iets mag ontluiken. Wie het soms moeilijk heeft met die nieuwe ontwikkelingen (of met het internationaal PISA-onderzoek) vertoeft niet zelden op een (onderwijs)echelon zonder leerlingen.

Kritiek mag uiteraard, zolang die niet ontaardt in persoonlijke aanvallen. Met deze laatste kunnen koppensnellerskoppen worden verzonnen waarop veel kan worden geklikt, maar zo kan men geen degelijk onderwijs ondersteunen of organiseren.

Ik maak van de PISA-carrousel misbruik om drie tips (waarvan één voor de jeugd) te belichten:

Tip 1: Blijf respectvol ontkleien: laat doorheen het gezwollen omhulsel omheen het leerplichtonderwijs meer zuurstof toe, zonder afbreuk te doen aan zinvolle samenwerkingsverbanden. Herwaardeer het vakmanschap van leerkrachten. Wanneer expertise meer buiten dan in de klas te vinden is, neemt bureaucratie nog verder toe, worden verantwoordelijkheden nog meer doorgeschoven en blijft uitvoering in de praktijk ver achter bij ambities op papier. Er zijn meer (gekwalificeerde) praktijkmensen nodig die aan leerkrachten vragen: Wat kan ik met écht gedeelde of graag ook volle verantwoordelijkheid van u overnemen?

Tip 2: Stop met het opleggen van (commerciële) methodes aan volledige leerkrachtenteams (omwille van de nog steeds heersende bewijslast) en laat lesgevers vrij om creatief schoolwerk te kunnen doen, vooral op basis van doelen, inhoud en duurzame expertise.

Tip 3: Ik ken geen job waarvoor men overgekwalificeerd kan zijn, ook niet op werkvloeren van scholen. Beste jongeren, kom erbij om te helpen met het oneindige bouwwerk. We hebben jullie passie en frisheid nodig!

Dank aan alle actoren die zich met passie en gezond verstand dagelijks inzetten om leerlingen te doen bloeien en groeien!

À propos… onderwijs staat bovenaan het lijstje Vertrouwen in instellingen (https://www.vlaanderen.be/statistiek-vlaanderen/relatie-overheid-en-burger/vertrouwen-in-instellingen).

Verre van gebuisd dus. Proficiat!